Głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu, częste wybudzenia oraz zmęczenie mimo przespanej nocy mogą wskazywać na zaburzenia oddychania podczas snu. Samo chrapanie nie wystarcza jednak do rozpoznania choroby. Aby sprawdzić, czy pacjent ma obturacyjny bezdech senny, konieczne jest odpowiednie badanie snu rejestrujące oddech, natlenienie krwi i inne parametry organizmu.
Kiedy warto wykonać badanie bezdechu sennego?
Chrapanie jest bardzo częstą dolegliwością i nie zawsze oznacza bezdech. Powinno jednak zwrócić uwagę, gdy jest głośne, nieregularne i przerywane okresami ciszy. Taka cisza może oznaczać zatrzymanie albo znaczne spłycenie oddychania, po którym następuje gwałtowne zaczerpnięcie powietrza.
Badanie bezdechu sennego warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy występują:
- obserwowane przez partnera przerwy w oddychaniu;
- nagłe wybudzenia z uczuciem duszności;
- niespokojny i przerywany sen;
- nadmierna senność w ciągu dnia;
- poranne bóle głowy;
- trudności z koncentracją;
- suchość w ustach po przebudzeniu;
- częste oddawanie moczu w nocy;
- nadciśnienie tętnicze trudne do kontrolowania.
Objawy bezdechu bywają nieswoiste, dlatego mogą być błędnie tłumaczone przemęczeniem, stresem, bezsennością lub wiekiem. Rozpoznania nie można postawić wyłącznie na podstawie chrapania i samopoczucia pacjenta – potrzebna jest rejestracja oddychania w czasie snu.
Od czego zaczyna się diagnostyka chrapania?
Pierwszym etapem jest zwykle wywiad lekarski. Specjalista pyta o charakter chrapania, jakość snu, obserwowane bezdechy, senność, choroby współistniejące oraz przyjmowane leki. Cenne mogą być również informacje przekazane przez osobę śpiącą z pacjentem, ponieważ chory często nie pamięta nocnych wybudzeń.
Lekarz może ocenić między innymi:
- masę ciała i obwód szyi;
- drożność nosa;
- budowę gardła i jamy ustnej;
- wielkość migdałków;
- ustawienie żuchwy;
- obecność skrzywienia przegrody nosowej.
Badanie laryngologiczne może pomóc znaleźć anatomiczne przyczyny chrapania, ale nie zastępuje badania snu. Nawet wyraźne zwężenie dróg oddechowych nie pozwala bez rejestracji nocnej określić liczby bezdechów i stopnia nasilenia choroby.
Polisomnografia – pełne badanie snu
Polisomnografia jest najbardziej rozbudowaną metodą badania zaburzeń snu i pozostaje złotym standardem diagnostycznym obturacyjnego bezdechu sennego. Najczęściej wykonuje się ją przez całą noc w pracowni snu pod nadzorem personelu.
Podczas badania zakładane są czujniki rejestrujące między innymi:
- przepływ powietrza przez nos i usta;
- ruchy klatki piersiowej i brzucha;
- poziom tlenu we krwi;
- tętno;
- aktywność mózgu;
- ruchy gałek ocznych;
- napięcie mięśni;
- pozycję ciała;
- chrapanie i ruchy kończyn.
Dzięki temu można nie tylko policzyć bezdechy i spłycenia oddechu, ale również sprawdzić, w jakiej fazie snu się pojawiają, czy towarzyszą im wybudzenia oraz jak wpływają na natlenienie organizmu. Badanie pozwala także różnicować obturacyjny i centralny bezdech senny oraz rozpoznawać inne zaburzenia snu.
Polisomnografia jest kompleksowym badaniem obejmującym jednoczesną ocenę oddychania, saturacji, pulsu, pozycji ciała i faz snu.
Poligrafia – badanie bezdechu sennego w domu
Poligrafia jest prostszym badaniem, często wykonywanym w warunkach domowych. Pacjent otrzymuje niewielki rejestrator oraz instrukcję zakładania czujników. Wieczorem podłącza urządzenie, śpi we własnym łóżku, a następnie zwraca sprzęt do analizy.
Poligraf może rejestrować:
- przepływ powietrza;
- ruchy oddechowe klatki piersiowej i brzucha;
- saturację;
- tętno;
- pozycję ciała;
- chrapanie.
Zaletą badania domowego jest możliwość snu w naturalnym otoczeniu, bez konieczności spędzania nocy w placówce. Poligrafia nie mierzy jednak wszystkich parametrów rejestrowanych przez pełną polisomnografię. Zwykle nie analizuje aktywności mózgu, dlatego nie określa dokładnie rzeczywistego czasu i faz snu.
Domowa poligrafia może wystarczyć do rozpoznania typowego obturacyjnego bezdechu sennego u odpowiednio zakwalifikowanej osoby. Jeśli wynik jest niejednoznaczny, prawidłowy mimo utrzymujących się objawów albo istnieje podejrzenie bardziej złożonych zaburzeń, konieczne może być wykonanie polisomnografii.
Czy nagranie chrapania telefonem wystarczy?
Aplikacja lub nagranie z telefonu może pokazać, że chrapanie jest głośne, nieregularne albo przerywane nagłą ciszą. Taki materiał może być pomocny podczas konsultacji, ale nie stanowi podstawy rozpoznania bezdechu sennego.
Telefon nie mierzy prawidłowo przepływu powietrza, wysiłku oddechowego, czasu snu ani poziomu tlenu we krwi. Nie pozwala więc ocenić rodzaju i nasilenia zaburzeń. Podobnie pojedynczy pomiar pulsoksymetrem może ujawnić spadki saturacji, ale sam nie zastępuje pełnego badania snu.
Jak przygotować się do badania snu?
W dniu badania warto zachować możliwie typowy rytm dnia. Nie należy celowo ograniczać snu poprzedniej nocy ani podejmować innych działań mających „wywołać” bezdechy. Celem badania jest rejestracja możliwie naturalnego snu.
Przed założeniem czujników dobrze jest:
- umyć włosy i nie nakładać na nie kosmetyków utrudniających przyklejenie elektrod;
- nie stosować tłustych balsamów na skórę;
- zabrać wygodną piżamę;
- poinformować personel o przyjmowanych lekach;
- nie odstawiać samodzielnie leków przed badaniem;
- unikać alkoholu, chyba że lekarz przekaże inne zalecenia.
Podczas badania domowego należy dokładnie zastosować się do instrukcji. Nieprawidłowo założona kaniula nosowa lub zsunięty czujnik saturacji mogą sprawić, że zapis będzie niekompletny i badanie trzeba będzie powtórzyć.
Co oznaczają wyniki badania bezdechu sennego?
Jednym z podstawowych parametrów jest AHI, czyli średnia liczba bezdechów i spłyceń oddechu przypadających na godzinę snu. Wynik pomaga określić stopień nasilenia zaburzeń.
Lekarz analizuje jednak nie tylko AHI, lecz także:
- rodzaj zarejestrowanych bezdechów;
- głębokość i czas spadków saturacji;
- pozycję, w której zaburzenia występują najczęściej;
- zależność od faz snu;
- liczbę wybudzeń;
- objawy i choroby współistniejące pacjenta.
W poligrafii domowej wynik może być odnoszony do całego czasu rejestracji, a nie dokładnego czasu snu. Z tego powodu u części pacjentów nasilenie choroby może zostać niedoszacowane. Interpretację zapisu powinien więc przeprowadzić lekarz lub odpowiednio przygotowany specjalista.
Czy badanie jest bolesne?
Ani polisomnografia, ani poligrafia nie są badaniami bolesnymi. Czujniki przykleja się do skóry lub umieszcza na palcu, klatce piersiowej i w okolicy nosa. Początkowo ich obecność może być nietypowa, jednak większość pacjentów jest w stanie zasnąć.
Nie trzeba przespać idealnie całej nocy, aby zapis był wartościowy. Nawet jeśli sen jest krótszy lub bardziej przerywany niż zwykle, zgromadzone dane często wystarczają do oceny oddychania.
Co dzieje się po potwierdzeniu bezdechu sennego?
Po potwierdzeniu bezdechu sennego lekarz ocenia jego rodzaj oraz stopień nasilenia. Na tej podstawie dobiera odpowiednią metodę leczenia, dopasowaną do stanu zdrowia i potrzeb pacjenta.
Postępowanie może obejmować między innymi:
- redukcję masy ciała,
- leczenie niedrożności nosa,
- terapię pozycyjną,
- zastosowanie aparatu wewnątrzustnego,
- terapię dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych.
Jeżeli lekarz zaleci terapię aparatem, konieczne jest dobranie odpowiedniego urządzenia, na przykład CPAP lub Auto CPAP, oraz ustawienie właściwego ciśnienia. W takim przypadku można wypożyczyć aparat CPAP i rozpocząć terapię zgodnie z zaleceniami specjalisty.
Samo chrapanie, bez potwierdzonego rozpoznania bezdechu sennego, nie powinno być podstawą do samodzielnego rozpoczęcia terapii ani zmiany ustawień aparatu. W razie niejednoznacznego wyniku lekarz może również zalecić dalszą diagnostykę.
Źródła:
- National Heart, Lung, and Blood Institute, „Sleep Apnea”,
https://www.nhlbi.nih.gov/health/sleep-apnea - Pacjent.gov.pl, „Bezdech senny – kiedy chrapanie staje się chorobą”,
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/bezdech-senny-kiedy-chrapanie-staje-sie-choroba - Rafał Myrta, „Bezdech senny i terapia CPAP. Kompletny poradnik «Złap oddech, złap sen»”.
